Skip to main content
Biuletyn

Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

By 22 lutego 20211 lipca, 2022No Comments

Spis treści

Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw

Poszerzenie katalogu instytucji obowiązanych

Dodatkowe obowiązki instytucji obowiązanych w zakresie weryfikacji tożsamości

Zmiany w zakresie możliwości odstąpienia przez instytucje obowiązane od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego

Obowiązki instytucji obowiązanych w zakresie odnotowania rozbieżności między informacjami w CRBR a stanem faktycznym

Nowe okoliczności świadczące o wyższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Obowiązki instytucji obowiązanych w przypadku transakcji związanych z państwem trzecim wysokiego ryzyka

Uprawnienia Generalnego Inspektora lub KNF do nakazania zakończenia relacji instytucji obowiązanej

Wewnętrzna procedura instytucji obowiązanej

Dodatkowe obowiązki instytucji obowiązanych w stosunku do pracowników

Poszerzenie katalogu podmiotów obowiązanych do zgłaszania danych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych

Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw

19 stycznia 2021 roku do Sejmu wpłynął rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzm oraz niektórych innych ustaw (druk nr 909). Projekt ma na celu wykonanie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniającej dyrektywę (UE) 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz zmieniającej dyrektywy 2009/138/WE i 2013/36/UE (dalej jako: dyrektywa 2018/843).

Nowelizacją poszerzony rozstanie zakres przedmiotowy ustawy z 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej jako: ustawa o p.p.p.f.t.). Poza określaniem zasad i trybu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, ustawa określać będzie także warunki wykonywania działalności gospodarczej przez niektóre instytucje obowiązane.

Poszerzenie katalogu instytucji obowiązanych

Nowelizacją poszerzony zostanie katalog instytucji obowiązanych w rozumieniu ustawy o p.p.p.f.t. poprzez nałożenie obowiązków ustawowych na następujące podmioty:

  1. Przedsiębiorców, których podstawową działalnością gospodarczą jest świadczenie usług polegających na sporządzaniu deklaracji, prowadzeniu ksiąg podatkowych, udzielaniu porad, opinii lub wyjaśnień z zakresu przepisów prawa podatkowego lub celnego, niebędący innymi instytucjami obowiązanymi (art. 2 ust. 1 dodany pkt 15a ustawy o p.p.p.f.t.),
  2. Przedsiębiorców prowadzących działalność związaną z obrotem dziełami sztuki, przedmiotami kolekcjonerskimi oraz antykami oraz przechowywaniem ww. przedmiotów w zakresie transakcji o wartości równej lub wyższej od 10 000 euro.

Celem wyjaśnienia jedynie wskazać należy, że instytucje obowiązane stosują wobec swoich klientów środki bezpieczeństwa finansowego, rozpoznają ryzyko prania pieniędzy i oceniają poziom rozpoznanego ryzyka, a dodatkowo dokumentują rozpoznane ryzyko prania pieniędzy (art. 33 ustawy o p.p.p.f.t.).

Dodatkowe obowiązki instytucji obowiązanych w zakresie weryfikacji tożsamości

W obecnym stanie prawnym instytucje obowiązane weryfikują tożsamość klienta bądź osoby upoważnionej do działania w jego imieniu oraz beneficjenta rzeczywistego w oparciu o stosowne dokumenty, stwierdzające tożsamość bądź zawierające aktualne dane z wyciągu z właściwego rejestru i in. Dodatkowo w przypadku identyfikacji beneficjenta rzeczywistego będącego osobą fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze w sytuacji udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych sprawujących kontrolę nad spółką (udziałowca/akcjonariusza posiadającego powyżej 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji i osób fizycznych sprawujących kontrolę nad takim udziałowcem/akcjonariuszem w przypadku gdy jest on osobą prawną itd.), instytucje obowiązane będą dokumentować wszystkie utrudnienia powodujące brak możliwości lub wątpliwości co do tożsamości ww. osób fizycznych. Ponadto, w przypadku identyfikacji beneficjenta rzeczywistego, instytucje obowiązane nie będą mogły polegać wyłącznie na informacjach pochodzących z Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (zmieniony art. 37 ustawy o p.p.p.f.t.).

Zmiany w zakresie możliwości odstąpienia przez instytucje obowiązane od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego

Instytucje obowiązane przy uwzględnieniu rozpoznanego ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu mogą odstąpić od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego w zakresie identyfikacji klienta i beneficjenta rzeczywistego oraz oceny stosunków gospodarczych w odniesieniu do pieniądza elektronicznego, jeśli spełnione są określone w art. 38 ustawy o p.p.p.f.t. warunki, w tym między innymi ustanowiony limit zasilenia instrumentu płatniczego (bądź miesięczny limit transakcji lub maksymalna kwota przechowywana elektronicznie), który nie może przekraczać 50 euro. Po wejściu w życie nowelizacji ustawy o p.p.p.f.t., wskazana kwota zostanie zwiększona do 150 euro. Możliwość odstąpienia od stosowania środków bezpieczeństwa finansowego obecnie jest wyłączona w przypadku wykupu pieniądza elektronicznego lub podjęcia w gotówce wartości pieniądza elektronicznego, gdy kwota podlegająca wykupowi przekracza równowartość 50 euro. Po wejściu w życie nowelizacji wyłączenie obejmie także sytuacje, gdy transakcja płatnicza zainicjowana jest za pośrednictwem Internetu lub urządzenia, które może być wykorzystywane do porozumiewania się na odległość, i gdy wysokość pojedynczej transakcji przekracza równowartość 50 euro.

Obowiązki instytucji obowiązanych w zakresie odnotowania rozbieżności między informacjami w CRBR a stanem faktycznym

Instytucje obowiązane będą odnotowywać rozbieżności między informacjami zgromadzonymi w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych a ustalonymi przez nie informacjami o beneficjencie rzeczywistym. Jeśli rozbieżności zostaną potwierdzone w toku czynności wyjaśniających podejmowanych przez instytucję obowiązaną, instytucja będzie miała obowiązek przekazania informacji o rozbieżnościach organowi właściwemu w sprawach Rejestru. Wówczas organ będzie mógł wszcząć postępowanie w celu wyjaśnienia, czy informacje w Rejestrze są prawidłowe i aktualne, i będzie mógł wydać decyzję o sprostowaniu danych (dodane art. 61a i art. 61b ustawy o p.p.p.f.t.)

Nowe okoliczności świadczące o wyższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu

Ustawodawca w art. 43 ustawy o p.p.p.f.t. wskazał przykładowe okoliczności, świadczące o wyższym ryzyku prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, zobowiązujące instytucje obowiązane do stosowania wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego. Nowelizacją poszerzony zostanie katalog ww. sytuacji o następujące okoliczności:

  1. nawiązywanie albo utrzymywanie stosunków gospodarczych lub przeprowadzanie transakcji okazjonalnej bez fizycznej obecności klienta – w przypadku gdy związane z tym wyższe ryzyko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu nie zostało ograniczone w inny sposób, w tym przez użycie środków identyfikacji elektronicznej oraz usług zaufania umożliwiających identyfikację elektroniczną,
  2. objęcie stosunkami gospodarczymi lub transakcjami nowych produktów lub usług albo oferowanie produktów lub usług przy wykorzystaniu nowych kanałów dystrybucji lub nowych rozwiązań technologicznych,
  3. powiązanie stosunków gospodarczych lub transakcji okazjonalnej z ropą naftową, bronią, metalami szlachetnymi, produktami tytoniowymi, artefaktami kulturowymi, kością słoniową, gatunkami chronionymi lub innymi przedmiotami o znaczeniu archeologicznym, historycznym, kulturowym i religijnym lub o szczególnej wartości naukowej,
  4. powiązanie stosunków gospodarczych lub transakcji okazjonalnej z klientem będącym obywatelem państwa trzeciego i ubiegającym się o prawo pobytu lub obywatelstwo w państwie członkowskim w zamian za transfery kapitałowe, nabycie nieruchomości lub obligacji skarbowych lub inwestycje w podmioty o charakterze korporacyjnym w danym państwie członkowskim.

Obowiązki instytucji obowiązanych w przypadku transakcji związanych z państwem trzecim wysokiego ryzyka

Instytucje obowiązane powinny stosować wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego w przypadkach stosunków gospodarczych lub transakcji związanych z państwem trzecim wysokiego ryzyka (art. 44 ustawy o p.p.p.f.t.). Nowelizacja ustawy o p.p.p.f.t. wprowadzi szereg działań, które instytucje obowiązane powinny podjąć w zakresie wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego, wśród których wymienić można:

1)      uzyskiwanie dodatkowych informacji o:

  1. a)kliencie oraz beneficjencie rzeczywistym,
  2. b)zamierzonym charakterze stosunków gospodarczych;

2)      uzyskiwanie informacji o źródle majątku klienta oraz beneficjenta rzeczywistego i źródle pochodzenia wartości majątkowych pozostających w dyspozycji klienta oraz beneficjenta rzeczywistego w ramach stosunków gospodarczych lub transakcji;

3)      uzyskiwanie informacji o przyczynach i okolicznościach zamierzonych lub przeprowadzonych transakcji;

4)      uzyskiwanie akceptacji kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuację stosunków gospodarczych;

5)      intensyfikowanie stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, polegającego na bieżących monitorowaniu stosunków gospodarczych klienta, przez zwiększenie liczby oraz częstotliwości monitorowania oraz zwiększenie liczby transakcji typowanych do dalszej analizy.

W przypadku, gdy transakcje związane z państwem trzecim wysokiego ryzyka przeprowadzane są przez osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, instytucje obowiązane – oprócz działań wskazanych powyżej – podejmują jeszcze co najmniej jedno z poniższych działań:

1)      podejmują dodatkowe czynności w ramach stosowanych wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego;

2)      wprowadzają zintensyfikowane obowiązki związane z przekazywaniem informacji lub raportowaniem transakcji;

3)      ograniczają zakres stosunków gospodarczych lub transakcji (dodany art. 44a ustawy o p.p.p.f.t.).

Wśród państw trzecich wysokiego ryzyka, wskazanych przez Komisję Europejską w Rozporządzeniu Delegowanym Komisji (UE) 2016/1675 z 14 lipca 2016 roku uzupełniającym dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 przez wskazanie państw trzecich wysokiego ryzyka mających strategiczne braki, znalazły się:

  1. Afganistan
  2. Bahamy
  3. Barbados
  4. Botswana
  5. Kambodża
  6. Ghana
  7. Irak
  8. Jamajka
  9. Mauritius
  10. Mongolia
  11. Mjanma/Birma
  12. Nikaragua
  13. Pakistan
  14. Panama
  15. Syria
  16. Trynidad i Tobago
  17. Uganda
  18. Vanuatu
  19. Jemen
  20. Zimbabwe
  21. Iran
  22. Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna.

Jeśli instytucja obowiązana planuje utworzenie oddziału lub przedstawicielstwa w państwie trzecim wysokiego ryzyka, konieczne będzie uzyskanie zezwolenia Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (dalej jako: Generalny Inspektor) bądź Komisji Nadzoru Finansowego (dodany art. 44b ustawy o p.p.p.f.t.).

Uprawnienia Generalnego Inspektora lub KNF do nakazania zakończenia relacji instytucji obowiązanej

Zgodnie z dodanym art. 44c ustawy o p.p.p.f.t., Generalnemu Inspektorowi oraz KNF (w zakresie instytucji nadzorowanych przez KNF) przyznane zostanie uprawnienie do wydania decyzji nakazującej zmianę zakresu albo zakończenie relacji korespondenckich przez instytucję obowiązaną z instytucją będącą respondentem z siedzibą w państwie trzecim wysokiego ryzyka. Decyzja może być wydana w stosunku do instytucji obowiązanych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 1-5, 7-11, 24 i 25 ustawy o p.p.p.f.t., czyli między innymi do banków, instytucji płatniczych, firm inwestycyjnych, funduszy inwestycyjnych, zakładów ubezpieczeń, przedsiębiorców prowadzących działalność kantorową lub polegającą na udostępnianiu sejfów oraz instytucji pożyczkowych.

Wewnętrzna procedura instytucji obowiązanej

W obowiązującym stanie prawnym wszystkie instytucje obowiązane wprowadzają wewnętrzną procedurę w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w oparciu o art. 50 ustawy o p.p.p.f.t., który określa obligatoryjne elementy wewnętrznej procedury. Nowelizacją dodano obowiązek uwzględniania w procedurze dodatkowo:

1)      zasad odnotowywania rozbieżności między informacjami zgromadzonymi w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych a informacjami o beneficjentach rzeczywistych klienta ustalonymi w związku ze stosowaniem ustawy;

2)      zasad dokumentowania utrudnień stwierdzonych w związku z weryfikacją tożsamości beneficjenta rzeczywistego oraz czynności podejmowanych w związku z identyfikacją jako beneficjenta rzeczywistego osoby fizycznej zajmującej wyższe stanowisko kierownicze.

Dodatkowe obowiązki instytucji obowiązanych w stosunku do pracowników

Obecnie instytucje obowiązane opracowują i wdrażają wewnętrzną procedurę anonimowego zgłaszania przez pracowników lub inne osoby wykonujące czynności na rzecz instytucji rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przepisów z zakresu przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Nowelizacją wprowadzone zostaną dodatkowe obowiązki instytucji obowiązanych zapewniania pracownikom oraz innym osobom wykonującym czynności na rzecz tych instytucji ochrony przed podejmowaniem wobec nich działań o charakterze represyjnym lub wpływającym na pogorszenie ich sytuacji prawnej lub faktycznej, lub polegających na kierowaniu gróźb (art. 53, dodane ust. 3 i 4).

Poszerzenie katalogu podmiotów obowiązanych do zgłaszania danych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych

W obecnym stanie prawnym do zgłaszania danych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (dalej również jako: CRBR) obowiązane są spółki jawne, komandytowe, komandytowo-akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne. Od 1 marca 2021 roku obowiązek zostanie nałożony także na proste spółki akcyjne, w związku z wprowadzeniem takiego podmiotu do kodeksu spółek handlowych. Nowelizacja ustawy o p.p.p.f.t. zakłada poszerzenie katalogu podmiotów obowiązanych do zgłaszania danych do CRBR o: trusty, spółki partnerskie, europejskie zgrupowania interesów gospodarczych, spółki europejskie, spółdzielnie, spółdzielnie europejskie, stowarzyszenia podlegające wpisowi do KRS i fundacje (art. 58, dodane pkt 6-13 ustawy o p.p.p.f.t.).

Wskazane podmioty obowiązane będą do zgłoszenia informacji o beneficjentach rzeczywistych w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie przepisu nakładającego obowiązek zgłoszenia przez te podmioty (art. 14 ustawy nowelizującej).